بمباری ؟جی نئیں ریاح کاری، کجھ حقائق
اسیں ایتھے ریح دا ذکر کراں گے لیکن مختصراً ڈکار دا ذکر وی کراں گے، او وی اک ہوا اے تے ساڈھے معدے توں خارج ہوندی اے، اک زمانے وچ مشرقی معاشریاں وچ کھان توں بعد ڈکار لینا چنگا سمجھیا جاندا سی، جس توں پتہ چلدا سی کہ کھان والے نے کھانا پسند کیتا اے، جد کہ جاپان، شمالی امریکہ تے یورپ وچ کھان دے دوران ڈکار لینا اک عیب دی گل سمجھیا جاندا سی۔ تاہم انگلینڈ وچ بادشاہ ہنری ہفتم دے دور وچ کھان دے بعد اُچی آواز ناں ڈکار لینا پسندیدہ عمل سمجھیا جاندا سی۔
چلو ویکھنے آں کہ او بدبودار ہوا جیس نوں اسیں ریاح، ریح یا پد آکھدے آں، اس دے متعلق معلومات کی نیں۔ (خیال رئے کہ پد مذکر اے تے ریح مؤنث اے) پہلاں آ جاننا ضروری اے کہ ہوا خارج کرنا (پد مارنا) صحت لئی چنگا اے؟ حالانکہ اسی اوس بندے دا مذاق اڈاندے آں جہڑا ایہ کم کردا اے، حالانکہ اسین سارے ایہ کم ویلے کویلے کردے آں۔ کجھ لوک اس نوں برا سمجھدے نیں، اس حد تک کہ پرانے روم وچّ مجمع دے وچکار پد مارنا غیر قانونی سی، دسو! اک شریف آدمی تھانے پہنچ جا ئے تے کہندا جائے کہ جو نا رکے اس نوں کویں روکیا جاوے۔
اسی مسلمان وی اس پد مارکر نو‏‏ں وضو ٹوٹن دا سبب سمجھدے آں، اگرچہ اسنو‏ں بہت برا نئيں سمجھدے، اس سلسلے وچ استعمال ہونے والا محاورہ گوز پر گوز، وضو پر وضو اے: یعنی چالاکی والا انسان بار بار گناہ کردا اے تے فیر معافی منگدا ا‏‏ے۔ پد مارن دے بارے چ بہت سارے لطیفے مشہور نیں پر صرف نجی محفلاں وچ ہی سنائے جاندے نیں، ایس توں پہلاں کہ اسیں ویکھیے کہ پد مارنا کی ہوندا اے تے ہوا دے بلبلیاں دے بارے وچ کی حقائق نیں جہڑے اسیں سارے انسان تے جانور خارج کردے آں۔
تہاڈی جنس، عمر تے قومیت جو وی ہووے، اک گل سانجھی اے کہ اسیں پد ماردے آں۔ اگرچہ پد مارنا بہت ساریاں تہذیباں وچ گھٹیا سمجھیا جاندا اے، پر ایہ چنگی صحت لئی ضروری اے۔ چلو ایس دے متعلق جنہاں گلاں دے بارے چ جا نن دی جنلوڑ اے انہاں تے اک نظر پائیے۔
بہت سارے صحت مند لوک ایس گل دی فکر کردے نیں کہ اوہناں دیاں آ دراں وچ ہوا دی زیادتی اے، تے اوہناں دا خیال اے کہ اوہناں دے ہاضمے دی نالی وچ کجھ خرابی اے۔ اگرچہ اے ہوا بذات خود خطرناک نئیں، پر اس تے قابو پان چ ساڈی نااہلی اک سماجی رد عمل پیدا کردی اے۔
اک دن وچ تقریباً 25 واری
عام انسان اک دن وچ 12 توں 25 وراں ہوا خارج کردا اے، اگرچہ تہاڈا خیال اے کہ تسی روزانہ اننی ہوا خارج نئیں کردے، پر انسان نوں اپنے بارے وچ آگاہی نئیں، حقیقت آ اے کہ ہوا خارج ہون دا اے سلسلہ دن تے رات دے ہر گھنٹے وچ وقوع پذیر ہوندا اے۔ جی ہاں اسیں سون دے دوران وی ہوا خارج کردے آں۔

روزانہ 1.5 لیٹر
لوک ہر دن 0.5 توں 1.5 لیٹر (0.13 تے 0.39 گیلن) تک اپنے معدے توں ہوا خارج کردے نئیں، جہڑا سالانہ 182.5 توں 547.5 لیٹر (48 توں 145 گیلن) دے برابر اے۔ ایہ اک چھوٹے تالاب نوں پھرن لئی کافی اے۔
شاذ و نادر ہی بدبودار
عوام دی رائے دے خلاف آندراں دی ساری ہوا بدبودار نئیں ہوندی، درحقیقت ایک فیصد توں وی کٹ ریح بدبودار ہوندی اے، باقی ہوا ناقابل شناخت ہوندی اے۔

ہائیڈروجن سلفائیڈ
کیمیائی اصطلاح چ ریح آکسیجن، نائٹروجن، ہائیڈروجن، کاربن ڈائی آکسائیڈ تے میتھین نال بنی ہوندی اے، ہائیڈروجن تے سلفائیڈ گیس سڑے ہوئے انڈیاں دی بو پیدا کردی اے، انسانی نک اس گیس نو‏‏ں بہت کم مقدار دے باوجود وی محسوس کر سکدا ا‏‏ے، معدے چ آکسیجن، نائیٹروجن تے کاربن ڈائی آکسائیڈ ہوا نگلن نال آندی اے، جد کہ ہائیڈروجن تے میتھین خوراک دے اتراو چڑاو نال پیدا ہوندی اے۔

کھان توں چھ گھنٹے بعد
کی تُسی دوپہر تے شام نوں ہوا خارج ہونا محسوس کردے او؟ ایہ عام گل اے، پر جے تسی دوپہر دے کھانے دے دو توں تن گھنٹے بعد پد مار دے او، تے ایہ تہاڈے ناشتے دی وجہ توں اے، دوپہر دے کھانے دی وجہ توں نئیں، جے تسی سوون توں پہلاں کھاندے او، تے تسی رات نوں یا سویرے اٹھ کے ہوا ضرور خارج کرو گے۔

حاملہ عورتاں
حاملہ عورتاں چ ہوا خارج ہونا نسبتا زیادہ ہوندا اے، حمل دی وجہ توں ہارمون دی سطح چ اضافے نال معدے دیاں نالیاں دا عمل سست ہو جاندااے، جہڑا گیس بنن لئی نہایت موزوں ہوندا اے، مزید اے کہ حاملہ عورتاں چ اپنے عضلات تے قابو رکھن دی صلاحیت وی کٹ ہو جاندی اے، جیس دی وجہ توں اونہاں نوں ہوا روکن چ دشواری دا سامنا کرنا پیندا اے۔

ایروفیگیا (ہوا نگلنا)
اسیں سوندے ہوئے ہوا نئیں نگلدے، ہر انسان سارے دن چ تھوڑی جی ہوا اپنے اندر لے جاندا اے، لیکن بہت زیادہ ہوا اپنے اندر لے جانا ڈکار تے ریح دا سبب بندا اے، آخر کار جمع شدہ ہوا نوں جلد بدیر جسم توں باہر کسے نا کسے طرح نکلنا ہوندا اے، یا تے منہ یا ملاشی (وڈی آندر دا آخری حصہ) دے ذریعے۔ ایروفیگیا دی علامات نوں کٹ کرن دے لئی خوراک نوں آہستہ آہستہ تے ہر برکی نوں چنگی طرح چبا کے کھانا چاہیدا اے۔

ماہواری
ماہواری توں پہلاں تے بعد وچ کجھ خواتین معمول توں زہادہ ہوا خارج کر دیاں نیں، ہارمونز دا اتار چڑھاؤ خصوصی طور تے ایسٹروجن تے پروگیسٹرون اس دا سبب ہو سکدے نیں۔
ماہواری شروع ہون توں پہلاں بچے دانی دی اندرونی جھلی کجھ کیمیائی مادے (پروسٹی گلینڈنس، تیزاب مچرب ) خارج کردی اے، جہڑے ہارمونز ورگوں کم کردے نیں، پروسٹی گلینڈنس دی زیادہ مقدار خون وچ شامل ہو جاندی اے، تے دوسرے ہموار پٹھیاں نوں سکیڑن دا سبب بندی اے، خاص طور تے اے عمل آندراں وچ زیادہ ریح دا سبب بندا اے۔
چیگم
کی تسی چیگم چباندے او خاص طور تے کھانا کھان توں بعد ؟ ہو سکدا اے کہ تسی ساہ دی بدبو دور کرن لئی چیگم چباندے ہو گے، پر اے عادت تہاڈے ہاضمے نوں خراب کردی اے، اے ناصرف ہوا نگلن دی مقدار ودھاندی اے بلکہ غیر قدرتی مٹھاس دے اجزا گیس وی پیدا کردے نیں۔
نکلن دا رستہ
گیس ہاضمے دیاں نالیاں وچ پیدا ہوندی اے، فیر منہ دے رستے ڈکار دی صورت نکلدی اے یا فیر مقعد دے ذریعے نکلدی اے، جدوں اے ہوا مقعد دے ذریعے خارج ہوندی اے تے اے عمل کجھ وی بے آرام نئیں ہوندا، جدوں اے وڈی آندر وچ داخل ہوندی اے تے ایدی اگے ودھن دی رفتار آہستہ ہو جاندی اے۔ آخر کار مقعد تھوڑی تھوڑی مقدار وچ اس ہوا نوں خارج کردی اے۔
رفتار
اک نظریہ اے وی ہے کہ جہڑی بدبودار گیس انسان خارج کردا اے او 10 فٹ فی سیکنڈ دی رفتار نال سفر کردی اے، اگرچہ حقیقت چ اس رفتار نوں ناپنا مشکل اے، کیونکہ ہر ریح لئی انفرادی طور تے بہت ساریاں تبدیلیاں ہوندیاں نیں، مثال دے طور تے کھانا، درجہ حرارت، ہوا دی رفتار اور ماحولیاتی رکاوٹاں وغیرہ۔
بیماریاں نال مقابلہ
جدوں کوئی بدبودار ہوا خارج کردا اے تے عام طور تے اودھے لاگوں دور پج جان نوں دل کردا اے، کجھ محققین دا خیال اے کہ پد دی سڑیاں آنڈیاں والی بدبو ہائیڈروجن تے سلفائیڈ گیس دی وجہ توں ہوندی اے، اے بذات خود بری نئیں، بلکہ ساڈھے جسم دے مختلف خلیاں دی حفاظت کردی اے، سائنسداناں دے خیال چ اے گیس کینسر، اسٹروک تے دل دے دورے دے خطرات توں بچا سکدی اے۔
اپنے پد دی گل ای کی اے
بہت سارے لوکاں نوں اپنے پد دی بدبو بری نئیں لگدی، پاویں او بدبودار وی ہووے، اک نظریے دے مطابق لوک اپنے پد دی بدبو پسند کردے نیں، کیونکہ وقت دے نال نال او اس بدبو دے عادی ہو جاندے نیں۔ خیال رئے کہ ہر شخص دے پد دی بدبو وکھری ہوندی اے۔
مزید آ کہ سانوں دوسریاں دے پد دی بدبو ناگوار محسوس ہوندی اے، اس لئی کہ ساڈھا دماغ متلی کرن والی بدبو نوں ناپسند کرن توں مشروط اے، جہڑی ساڈھی صحت لئی خطرہ تصور کیتی جاندی اے۔
صرف انسان ای نئیں
پد مارن تے صرف انساناں دی ای اجارہ جاری نئیں، اگرچہ پرندے تے ہشت پا (آکٹوپس) پد نئیں ماردے پر دوسرے جانور اچھی خاصی ہوا خارج کردے نیں، مثال دے طور تے گائیں دے چار معدے ہوندے نیں، تے او 160 توں 320 لیٹر (42.3 توں 84.5 گیلن ) تک میتھین روزانہ خارج کردی اے، میتھین اونہاں گیساں وچوں اک اے جہڑیاں موسمیاتی تبدیلیاں دا باعث نیں، مویشی سیارے دیاں گرین ہاؤس گیساں دا 15 فیصد پیدا کردے نیں۔

روکو نا، جان دو!
تصور کرو کہ تسی اک لفٹ دے وچ او، تے اچا نک تہانوں محسوس ہووے کہ تسی کرن ای والے او، تسی اینوں روکن دی کوشش کرسکدے او، تے شاید کامیاب وی ہو جاو، پر تسی ہمیشہ اس طرح نئیں کر سکدے، اس لئی کہ ہوا دے زور نوں روکنا معدے دے ابھار دی وجہ ہوندا اے، جہڑا غیر آرام دہ ہو سکدا اے۔
غیر خارج شدہ گیس تہاڈے جسم وچ دوبارہ جذب ہو سکدی اے، جہڑی کجھ دیر بعد منہ توں خارج ہوندی اے (کوئی ماوتھ واش شاید کم کرے ) جے دباؤ بہت ودھ جائے تے تسی بے قابو ریح دے خطرے توں دو چار ہو سکدے او۔
دوائیاں تے ذہنی دباؤ
کھانا، دوائیاں، ذہنی دباؤ، غذائی مقدار دی فطرت و تعداد آندراں دی حرکت پذیری نوں متاثر کر سکدی اے۔

سوڈا یا ٹھنڈی بوتل
سوڈا (کابونیٹڈ مشروبات ) دے شوقین حضرات نوں اپنے مشروبات دے متعلق دوبارہ سوچن دی لوڑ اے، خاص طور تے اگر انہاں نوں گیس دا مسئلہ پہلاں توں درپیش اے، آندراں دے بیکٹیریا جہڑے ریح بناندے نیں، اونہاں نوں فرکٹوز توں بھر پور کارن دا شربت بہت پسند اے، تہانوں پتا اے کہ کابونیٹڈ مشروبات دے وچ اے سب توں زیادہ ہوندا اے، اودھاں دوسرے مشروبات وی ایسے قسم دے مسائل پیدا کر سکدے نیں۔

پھل تے سبزیاں
صرف غیر صحت بخش خوراک ای نئیں ریح دے اخراج داسبب بندی بلکہ لوبیہ، سبزیاں پھل گوبی تے دالاں وی ریح پیدا کرن لئی مشہور نیں،

خواتین اگے نیں
خواتین تے مرداں وچوں کیدی ریح زیادہ بدبودار اے ؟حقیقت چ اس مقابلے چ خواتین بازی کے گیئاں نیں، کیوں ؟ سدھی جی گل اے، اونہاں دی ریح چ مرداں دی نسبت ہائیڈروجن سلفائیڈ دی مقدار زیادہ ہوندی اے۔

مرد وی پچھے نئیں
مرد حضرات زیادہ پد مارن چ نمبر لے جاندے نیں۔

ریح دا حفاظتی غبار
اک ایسا واقعہ وی سامنے آیا اے کہ کسے نیں ہوا خارج کر کے اپنے اردگرد اک غبار بنا لیا، جس طرح حفاظتی حصار بنایا جاندا اے، تاکہ متوقع آفت توں اپنے آپ نوں بچایا جائے۔ 1916 وچ محققین کول اک بچہ آیا جہڑا وقت توں پہلاں پیدا ہو گیا سی تے دو مہینیاں دی عمر چ اپنی ماں توں الگ کر دتا گیا سی، جدوں اس بچے نوں خطرہ محسوس ہوندا تے او اپنے آپ نوں ریح دے حفاظتی بد لاں تے اپنے جسم دی بدبو دے حصار چ کر لیندا سی۔

دوائیاں
کی تسی کدی محسوس کیتا اے کہ تسی عام حالات توں زیادہ ریح خارج کر رئے او، تہاڈیاں دوائیاں اس مسئلے دا سبب ہو سکدیاں نیں، بعض دوائیاں جویں کہ آئی بوپروفن، لیگزاٹیوز تے اینٹی فنگل دوائیاں، کجھ لوکاں دیاں آندراں وچ گیس پیدا کر سکدیاں نیں۔
کسے وی نسخے دی دوائی نوں روکن توں پہلاں اپنے ڈاکٹر نال مشورہ کرو۔
پیداوار نوں کیویں گھٹ کیتا جاوے
ہاضمے توں پیدا ہون والی گیس نوں کٹ کرن لئی چند گیس پیدا کرن والیاں غذاواں توں پرہیز کرن دی لوڑ اے۔

گیس دی پیداوار دے عام ذرائع چ لوبیہ، بند گوبھی، اناج، دودھ، تے کٹ کیلوری والی مٹھاس، خاص طور تے شوگر الکوحل جیویں مینیٹو ل، زائلیٹو ل تے سوربیٹول شامل نیں۔ کھان پین دی تیاری دے کجھ طریقے گیس دی پیداوار دے اثرات نوں کٹ کر سکدے نیں، مثال دے طور تے، لوبیہ نوں کھان توں پہلے چار گھنٹے تک بھگونا تے پکان توں پہلے تازہ پانی چ تونا۔
کجھ بازاری دوائیاں وی مدد گار ہو سکدیاں نیں، اگر چہ اے ہر ایک تے اثر انداز نیں ہوندیاں۔
خیال رئے کہ اگر تسی ہوا خارج ہون دی وجہ توں پریشان او تے ڈاکٹر نال مشورہ کرو۔
کجھ لطیفے
اک شریف بندہ دسدا اے کہ اک واری او کراچی چ اک بس چ سفر کر رئے سن، بس بھری ہوئی سی۔ اس ویلے کسے دی ہوا خارج ہو گئی، ایسی بدبو کہ اللہ دی پناہ، اگر لوک بیہوش نئیں ہوئے تے اے اونہاں دا حوصلہ سی، اک بندے توں ریا نئیں گیا، غصے نال ابل پیا، دماغ ساڑ دتا اے گویا کہ اس نیں سارے لوکاں جی ترجمانی کیتی سی۔
اک ہور شریف بندے نے ایہ واقعہ بیان کیتا: سانوں اک پارٹی وچ جان دا اتفاق ہویا۔ کھانا پیش کیتا گیا تے لوک اوس پاسے چلے گئے، نوکر وی اوہناں دے نال سن، ساڈے وڈے پرا دا بے تکلف تے مزاحیہ دوست وی ساڈے نال سی۔ اچانک اس دوست نے اک تیز تے تیز بدبو دار ہوا خارج کیتی، جدوں میں ہسن دا سوچ رہیا سی، اوہ میرے ول ویکھن لگ پیا۔ ہن مینوں ایہ فکر سی کہ لوک مینوں ہی اصل مجرم سمجھن گے پر کئیاں نین مینوں مجرم سمجھ وی لیا ہووے گا۔
اک شریف بندے نے ایہ تفصیل بیان کیتی اے کہ او موٹر سائیکل تے کسے نوں ملن گیا، موٹر سائیکل گلی وچ کھڑی کر کے کمرے دے اندر چلا گیا۔ گل بات اجے شروع ہی ہوئی سی کہ کسے نے موٹر سائیکل چلادتی، اوہناں نے چھیتی نال اٹھ کے باری وچوں باہر ویکھیا۔ میزبان نے پچھیا کہ مسئلہ کی اے، تے اوہناں نے اوہنوں دسیاکہ میزبان تھوڑا جیا مسکرایا، فیر ہسدیاں ہویاں آکھیا کہ میرے گوانڈھی نوں گیس دا مسئلہ اے، گھر والی کہندی اے جدوں او آوے تے گلی وچ نکل جایا کرو۔
اک لطیفہ اے کہ اک میاں بیوی باغ دی سیر کرن گئے، سیر دے دوران بیوی نے آکھیا کہ میں ہنے ہنے ایک لمبا لیکن بے آواز پد چھڈیا اے، میاں نین آکھیا بیگم !کر جاکے میں تہاڈیاں کناں دیاں بیٹریاں بدل دواں گا۔
ایسے طرح اک مریض دے معائنے دے دوران ڈاکٹر نیں کجھ ناک بناکے مریض توں پچھیا کہ تہاڈی ہوا زیادہ خارج ہوندی اے ؟ جی ہاں، مریض نیں جواب دتا، لیکن کمال آ ے کہ ساری ہوا بدبو دے بغیر ہوندی اے، فیر ڈاکٹر نے مریض نوں آکھیا کہ آپریشن ہووے گا، مریض نے آکھیا کہ پیٹ دا آپریشن ؟ڈاکٹر صاحب نے جواب دتا نئیں، تہاڈے ناک دا آپریشن۔
ایک پرنسپل صاحب اسکول دے دورے تے نکلے تے اک طالب علم کمرہ جماعت توں باہر کھڑا ہو کے ہسدا ویکھیا، پرنسپل نے سختی نال پچھیا کہ کی گل اے ؟ طالب علم نے جواب دتا کہ کلاس دے وچ دوسری وراں گندی ہوا خارج کرن دی وجہ توں استاد جی نے منوں کلاس توں باہر کر دتا اے، پرنسپل صاحب گویا ہوئے کہ فیر ہسن کیوں ڈیا ایں ؟طالب علم نے جواب دتا کہ منوں تے کلاس توں باہر کر دتا اے تے باقی سارے دے سارے کلاس چ بیٹھ کے او سونگھ رئے نیں۔