بمباري؟ نه، دا خو رياح ده – څو حقيقتونه
مونږ به دلته د رياح خبره کوو، خو لږه يادونه به د ډکار هم وکړو، ځکه ډکار هم هوا ده او هغه هم له نس نه وځي. پخوا په ختيځو ټولنو کې له خوړو وروسته ډکار اخستل ښه کار ګڼل کېده، دا نښه وه چې مېلمه له خوړو خوند اخيستی دی. خو په جاپان، شمالي امريکا او اروپا کې د خوړو پر مهال ډکار اخستل بد او ناوړه کار بلل کېده. البته د انګلستان د پاچا هنري اووم په وخت کې، له خوړو وروسته په لوړ غږ ډکار اخستل يو خوښ عمل ګڼل کېده.
راځئ چې د هغې بدبويه هوا په اړه معلومات وګورو چې مونږ يې رياح، ريح، پاد يا ګوز بولو. تر هر څه مخکې دا پوهېدل ضروري دي چې رياح د صحت لپاره ښه خبره ده، که څه هم چې څوک دا کار وکړي نو خلک يې ملنډې وهي، حال دا چې مونږ ټول دا کار وخت ناوخت کوو. ځينې خلک دا بد ګڼي، تر دې چې په لرغوني روم کې د خلکو په منځ کې رياح خارجول غيرقانوني وو. سوچ وکړئ، يو شريف سړی پوليس ته بوتلل شي او وايي: “دا څنګه ودروم چې نه درېږي؟”
مونږ مسلمانان هم د باد خارجېدل د اودس ماتېدو سبب ګڼو، خو ډېر لوی ګناه يې نه بولو. په دې اړه يو متل شته: ګوز پر ګوز، اودس پر اودس؛ يعنې مکار سړی بيا بيا ګناه کوي او بيا بښنه غواړي. د رياح په اړه ډېر لطيفې هم شته، خو هغه يوازې په شخصي محفلونو کې ويل کېږي. هغه به وروسته، لومړی دا وګورو چې رياح څه ده او د هغو د هوا بلبلو په اړه کوم حقيقتونه شته چې انسانان او حيوانان يې خارجوي.

د رياح په اړه ۲۰ خبرې
که ستاسو جنس، عمر او قوميت هر څه وي، يو شی مونږ ټولو کې شريک دی: مونږ ټول پاد وهو. که څه هم په ډېرو کلتورونو کې دا بد ګڼل کېږي، خو د ښه صحت لپاره ضروري ده. راځئ د کولمو د دې هوا په اړه مهم ټکي وګورو.
۱. ډېر صحتمند خلک اندېښنه لري چې ګنې د هغوی په کولمو کې زياته هوا ده او هاضمه يې خرابه ده. دا هوا خپله خطرناکه نه ده، خو د کنټرول نه کېدل يې ټولنيز غبرګونونه پيدا کوي.
په ورځ کې شاوخوا ۲۵ ځله
يو عادي انسان په ورځ کې له ۱۲ تر ۲۵ ځله پورې هوا خارجوي. که تاسو فکر کوئ چې دومره نه کوئ، نو اصل کې تاسو ځان نه احساسوئ. دا کار د ورځې او شپې هر ساعت کې کېږي، حتی د خوب پر مهال هم.
هره ورځ ۱.۵ لېټره
انسانان په ورځ کې له ۰.۵ تر ۱.۵ لېټره پورې هوا خارجوي، چې په کال کې تر ۱۸۲ تر ۵۴۷ لېټرو پورې رسېږي. دا اندازه د يو کوچني حوض د ډکولو لپاره بس ده.
ټول بدبويه نه وي
د عام تصور خلاف، د کولمو ټوله هوا بدبويه نه ده. له يو فيصده کمه هوا بد بوی لري، پاتې بې‌بو وي.
هایدروجن سلفایډ
رياح له اکسيجن، نايتروجن، هايدروجن، کاربن ډای اکسایډ او مېتان جوړه ده. د سړو هګيو بوی د هايدروجن سلفایډ له امله وي، او پوزه دا په ډېر لږ مقدار کې هم احساسوي. اکسيجن او نايتروجن د هوا تېرولو له لارې، او هايدروجن او مېتان د خوړو د هضم له امله جوړېږي.
له خوړو ۶ ساعته وروسته
که مازديګر يا ماښام رياح احساسوئ، دا عادي ده. که له غرمنۍ ۲–۳ ساعته وروسته وي، نو دا د ناشتې اثر دی. که د خوب نه مخکې وخورئ، نو شپه يا سهار به هوا خارج شي.
اميدواره ښځې
په اميدوارۍ کې رياح زياتېږي، ځکه هورمونونه د هاضمې عمل ورو کوي او د عضلاتو کنټرول کمېږي.
ايروفېجيا (هوا تېرول)
مونږ د خوب پر مهال هوا نه تېروو، خو د ورځې لږه هوا تېرېږي. زياته هوا نفخ، ډکار او رياح زياتوي. ورو خوړل او ښه ژول مرسته کوي.
حيض
د حيض نه مخکې او پر مهال ځينې ښځې زياته رياح کوي، د هورمونونو د بدلون له امله.
چيونګم
چيونګم هوا زياته تېروي او مصنوعي خوږونکي مواد ګاز جوړوي.
د وتلو لار
هوا يا د خولې له لارې ډکار شي، يا د مقعد له لارې وځي. دا عموماً درد نه لري.
رفتار
يو نظر دا دی چې بدبويه ګاز تر ۱۰ فوټه په ثانيه ځي، خو په حقيقت کې دا اندازه کول ګران دي.
د ناروغيو پر وړاندې مرسته
هايدروجن سلفایډ ښايي د حجرو ساتنه وکړي او د ځينو ناروغيو خطر کم کړي.
خپل بوی بد نه ښکاري
ډېرو خلکو ته د خپل پاد بوی بد نه ښکاري، ځکه ورسره عادت شوي وي.
يوازې انسانان نه
نور حيوانان هم پاد وهي. لکه غوا، چې هره ورځ ډېر مېتان خارجوي او دا د اقليمي بدلون سبب کېږي.
مه يې نيسه، پرېږده!
هوا نيول نس پړسوي او بيا يا د خولې له لارې يا ناڅاپه وځي.
درمل او ذهني فشار
خواړه، درمل او ذهني فشار د کولمو حرکت اغېزمنوي.
سوډا مشروبات
کاربونيټډ مشروبات ګاز زياتوي، په ځانګړي ډول که له مخکې ستونزه وي.
مېوې او سبزيانې
لوبيا، ګلپي او دالونه هم رياح زياتوي، ځکه باکټريا يې خوښوي.
ښځې مخکې دي
د ښځو رياح د هايدروجن سلفایډ له امله زيات بدبويه وي.
سړي هم کم نه دي
خو سړي زيات پاد وهي.
د رياح ساتندوی وريځ
حتی داسې کيسه شته چې يو ماشوم به د خطر پر مهال د رياح او بدن د بوی نه ځان ته ساتندوی کړۍ جوړه کوله.

درمل
که تاسو عادي نه زياته رياح کوئ، کېدای شي درمل يې سبب وي، لکه آيبوبروفن، قبض ضد او انټي فنګل درمل. له ډاکټر سره له مشورې پرته درمل مه پرېږدئ.
د صحت نښې
ځينې ناروغۍ لکه IBS، د شيدو نه زغمل او ګلوټن حساسيت رياح زياتوي، چې ورسره نس ناستی او پړسوب هم وي.
څنګه کمه شي
د ګاز جوړوونکو خوړو نه ډډه وکړئ: لوبيا، بند ګوبھی، اناج، شيدې، مصنوعي خوږونکي مواد. لوبيا مخکې لمدول او پاکول مرسته کوي. ځينې بازاري درمل هم ګټه کوي، خو هر چاته نه.
که د رياح له امله اندېښمن ياست، له ډاکټر سره سلا وکړئ